Öde öde bitmiyor, zaten bitmeyecek de en azından azalması
yönünde yapılan pek bir şey de yok. İç borçtan ve giderek büyüyen
faiz yükünden söz ediyorum.
İç borç faiz ödemesinde aylık rekor 409 milyar lirayla bu yılın
ocak ayında kırılmıştı. Şimdi bu tutarı ikinci plana itecek
ödemenin ne zaman yapılacağı belli oldu.
Gelecek yılın nisan ayında bu kez 413 milyar lira tutarında iç
borç faiz ödemesi yapılacak. Bu, şimdiye kadarki en yüksek tutar
olarak kayıtlara geçecek.
Trilyonluk ödemeler…
Haine ve Maliye Bakanlığı önümüzdeki bir yılda ödenecek iç borç
anapara ve faizine ilişkin verileri açıkladı.
Buna göre mayıstan gelecek yılın nisan sonuna kadar olan bir
yıllık dönemde yaklaşık 2,5 trilyon lira anapara, 2,2 trilyon lira
da faiz ödenecek.
Her ne kadar tablonun dipnotunda belirtiyorsam da bir kez de
burada vurgulamak istiyorum; tabloda mavi ile işaretli aylardaki
tutarlar kesinleşen ödemeleri gösteriyor. Maliye Bakanlığı’nın
aylık iç borç ödeme projeksiyonunda yer alan tutarlar ile
gerçekleştirilen ödeme bir miktar farklılık gösterebiliyor. Benim
yaptığım, ödeme tutarı kesinleşen aylarla projeksiyon dönemini bir
araya getirmek. Örneğin ocak ayı başında yapılan on iki aylık
anapara ödeme projeksiyonu Maliye tarafından 2,7 trilyon olarak
açıklandı. Ancak ilk dört aydaki tutar daha yüksek gerçekleşince
toplam ödeme projeksiyonu (dört ayı kesin) 2,8 trilyona yükseldi.
Aynı şekilde faiz ödemesinde de bir miktar değişiklik oldu.
Mayıs 2026-Nisan 2027 dönemi
İlk dört ayın ödemesi geride kaldığına göre ay bazında detayını
görebildiğimiz gelecek bir yılın verilerine odaklanmakta yarar
var.
Mayıs 2026’dan Nisan 2027 sonuna kadar olan bir yılda iç borç
anaparası olarak 2 trilyon 465 milyar lira ödenecek. Bu bir yıllık
dönemde en yüklü ödeme 456,1 milyar lira ile bu yılın ağustos
ayında. Aralık ayında ise 1,5 milyar lira ile neredeyse hiç ödeme
yok.
Mayıstan itibaren olan bir yıllık dönemde ödenecek iç borç faizi
ise 2 trilyon 228 milyar lira. Girişte de belirttiğim gibi ay
bazında ödeme rekoru, hem bu dönem, hem şimdiye kadarki tüm aylar
için gelecek yılın nisan ayında kırılacak. Nisanda tam 412,9 milyar
liralık faiz ödemesi var. 2027’nin ocak ayında da 318,5 milyar
liralık yüklü bir ödeme bizi bekliyor.
Tüm yılların ödemesi ne kadar?
Maliye verilerine göre mayıs ayı itibarıyla tüm yıllara sari
toplam iç borç anapara ödemesi 8,8 trilyon lira düzeyinde. Faiz
ödemesi ise anapara ödemesinden daha fazla. Mayıs ayı itibarıyla
hesaplanan faiz ödemesi 9,3 trilyon lira.
Ancak bu tutarlar kesin bir düzeyi ifade etmiyor, özellikle faiz
ödemesi. Değişken faizli ya da endeksli borçlanmalar dolayısıyla
faiz ödemesi zaman içinde aşağı da gidebilir, bu tutarın çok üstüne
de çıkabilir.
Bu tutarların yalnızca iç borca ait olduğunu vurgulamak gerek.
Dış borç da katıldığında hem tutar çok daha yüksek düzeylere
çıkıyor, hem de döviz
kurundaki harekete bağlı olarak ödeme planı çok büyük oynamalar
gösterebiliyor.
Sorun büyük!
Bütçe verileri açıklanıyor; genellikle açık var ama şöyle de bir
teselli var: “Faiz dışı fazla şu kadar oldu ya da faiz dışı
açık çok az…”
Bir varsayımdan yola çıkılarak değerlendirme yapmak ne kadar
doğru? “Faiz
ödemesi olmasaydı, bütçe şöyle iyiydi, böyle iyiydi!”
Ama o ödeme var. Zamanında borçlanılmış ve daha önemlisi o borcu
ödemek için hâlâ borçlanılıyor ve faiz ödemesi azalmak şöyle dursun
sürekli artıyor.
Bu mayıstan gelecek yılın nisanına kadar olan bir yılda ödenecek
faize bakın; 2,2 trilyon lira. Bu dönem ortalamasında doları 50
lira dolayında varsaysak 70-75 milyar dolar.
Temel soru şu olmalı: “Bu kadar faiz yaratan borç alındı
da ne oldu, o para nereye gitti?”
Şöyle bir soru da sorulabilir elbette: “Bu kadar faize
yol açan borcu almak yerine başka bir şeyler yapılabilir miydi ya
da başka neler yapıldığı için böylesine büyük borç almak
gerekti?”