IEA, IMF ve Dünya Bankası'ndan savaşının etkisine karşı harekete geçti

Mehmet KAYA - ANKARA

ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarıyla başlayan savaşta Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve körfezde petrol-gaz üreticisi ülkelere de saldırıların oluşmasıyla doğan enerji ve emtia sorunlarına karşı küresel ekonomik kuruluşlar harekete geçti. IMF, Dünya Bankası ve Uluslararası Enerji Ajansı ortak bir grup kurarak, bu krize yanıt verilmesi kararı aldıklarını duyurdu.

Üç kurumdan yapılan ortak açıklamada, oluşturulan grubun sadece izleme değil aktif politika da üretecek olması dikkat çekti. Bu aktif politikalar arasında ekonomik olarak görece daha az gelişmiş ancak enerji ve emtiada dışa bağımlı ülkelere finansal yardımların koordinasyonu da dahil edildi. Ortak açıklamada, oluşturulan grubun çalışma alanları; verilerin izlenmesi, değerlendirilmesi ve böylece karar alıcılar için veri seti oluşturulması ana unsur olarak dikkati çekti.

Gelişmekte olan piyasalar öne çıkarıldı, küresel risk arasına “enflasyon” konuldu

Körfez bölgesinde ve Ortadoğu’da üretilen petrol ve doğalgazı Kore, Japonya, Çin gibi gelişmiş uzak doğu ekonomileri ve Avrupa ülkeleri yoğun olarak kullanıyor. Dolayısıyla bu ülkelerin tedarik sorunları bulunuyor. Buna karşılık, üç uluslararası ekonomik kuruluşun açıklamasında gelişmekte olan ülkelere etkilere vurgu yapıldı. IMF Başkanı Georgieva da Mart 2026 içinde yaptığı bir konuşmada, IMF Dünya Bankası Bahar Toplantılarının gündemi arasına bu enerji sorununu aldıklarını ve küresel enflasyonu yükseltme riski bulunduğunu belirtmişti.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası (WorldBank) çalışma grubunun kurulduğunu duyurduğu ortak açıklamada, gelişmekte olan piyasaları ve ülkeleri öne çıkardı. Durum tespitine yönelik paragrafta; “Orta Doğu’daki savaşın enerji ve ekonomi üzerindeki etkilerine yönelik kurumlarının tepkisini en üst düzeye çıkarmak amacıyla bir koordinasyon grubu oluşturma konusunda anlaşmaya varmıştır” denildi. Bu bölümde, ülke adı verilmeden “Orta Doğu’daki savaş”ın bölgede yaşamları ve geçimi ciddi şekilde sekteye uğrattığı vurgulanırken, “(Savaş) Küresel enerji piyasası tarihinde en büyük arz daralmalarından birini tetiklemiştir. Etki büyük, küresel ölçekte ve son derece asimetriktir; özellikle düşük gelirli ülkeler başta olmak üzere enerji ithalatçısı ülkeleri orantısız şekilde etkilemektedir” denildi.

Etkilerin petrol, doğalgaz ve gübre fiyatlarını artırma, gıda fiyatı endişelerini tetikleme, helyum, fosfat, alüminyum ve diğer emtialar dâhil olmak üzere küresel tedarik zincirlerini etkileme, turizme zarar verme yönünde gerçekleştiği belirtilen ortak açıklamada, piyasa oynaklığına yol açan bu etkilerin sonucunda gelişmekte olan ülkelerde para birimlerinde değer kaybı, enflasyon beklentilerinde artış kaygısı ve sıkı para politikası-daha zayıf büyüme ihtimali doğurduğu vurgulandı.

Bu gibi yüksek belirsizlik durumlarında gelişmeleri izleme, analizleri uyumlulaştırma, politika yapıcılara destek olmanın öne çıkan ihtiyaçlardan olduğu belirtilen açıklamada, “Bu durum özellikle savaşın dolaylı etkilerine en fazla maruz kalan ve politika alanı daha sınırlı, borç seviyeleri daha yüksek olan ülkeler açısından kritik önemdedir” denildi.

Grup neler yapacak?

Üç kuruluşun krize koordineli yanıt vermek amacıyla çalışacağı belirtilen açıklamada, yapılacak işler şöyle sıralandı:

• Enerji piyasaları ve fiyatlarına, ticaret akımlarına, maliye ve ödemeler dengesi üzerindeki baskılara, enflasyon eğilimlerine, kilit emtialara yönelik ihracat kısıtlamalarına ve tedarik zinciri aksaklıklarına ilişkin verilerin koordineli paylaşımı yoluyla, etkilerin ülkeler ve bölgeler bazında ciddiyetini değerlendirmek.
• Hedefli politika tavsiyelerini, olası finansman ihtiyaçlarının değerlendirilmesini ve buna bağlı olarak finansal destek sağlanmasını (imtiyazlı finansman dâhil) ve uygun durumlarda risk azaltıcı araçların kullanılmasını içerebilecek bir yanıt mekanizmasını koordine etmek.
• İhtiyaç duyan ülkelere koordineli ve etkin destek sağlamak üzere diğer çok taraflı, bölgesel ve ikili ortaklar dâhil olmak üzere ilgili paydaşları harekete geçirmek.
• Grup, gerektiğinde diğer uluslararası kuruluşların uzmanlığından yararlanacak ve onlarla iş birliği içinde çalışacaktır.