Son 10 yılda Avrupa’da gelir dengesi değişti: Türkiye yükselişte öne çıktı
Pandemi sonrası Avrupa’da kişi başına reel hanehalkı gelirleri ortalama yüzde 7 artarken, ülkeler arasındaki farklar dikkat çekti. Özellikle Doğu ve Orta Avrupa ülkeleri güçlü artışlar kaydederken, Türkiye son 10 yılda gelir artışında öne çıkan ekonomiler arasında yer aldı.
Avrupa’da kişi başına reel hanehalkı gelirleri pandemi sonrası yeniden yükseliş trendine girdi. Euronews’in haberinde, Avrupa Birliği genelinde reel hanehalkı gelirlerinin pandemi öncesine göre yaklaşık yüzde 7 arttığı görüldü.
Eurostat verilerine göre, 2014-2024 döneminde Avrupa genelinde kişi başına reel hanehalkı gelirlerinde toplam artış yüzde 17 seviyesinde olurken, bu artış ülkelere göre değişti.
2020 yılında COVID-19 salgını nedeniyle birçok ülkede gelir artışı duraksarken, bazı ülkelerde gerileme yaşandı. Salgının ardından ekonomik faaliyetlerin toparlanmasıyla birlikte gelirlerde yeniden yükseliş görüldü.
Reel hanehalkı geliri nasıl hesaplanıyor?
Kişi başına hanehalkı geliri, hanelerin düzeltilmiş brüt harcanabilir gelirinin toplam nüfusa bölünmesiyle hesaplanıyor. Bu gelir; vergi ve sosyal güvenlik kesintileri sonrası hanelerin harcama veya tasarruf edebileceği kaynakları ifade ediyor. Eğitim ve sağlık gibi ücretsiz sağlanan hizmetlerin değeri de hesaplamalara dahil ediliyor.
Reel gelir hesaplamasında ise enflasyon etkisi çıkarılarak alım gücündeki gerçek değişim ölçülüyor.
Pandemi sonrası en güçlü artış Doğu Avrupa’da
2019-2024 döneminde kişi başına reel hanehalkı gelirlerinde en güçlü artış Hırvatistan’da oldu. Hırvatistan’da gelirler yüzde 26 artarken, Malta’da yüzde 24, Macaristan’da yüzde 20, Romanya’da yüzde 19 ve Polonya’da yüzde 16 artış oldu.
Bu ülkelerin büyük bölümü Euro Bölgesi dışında yer alırken, uzmanlar, gelir artışında ulusal para birimlerinde yaşanan değişimlerin de etkili olduğunu belirtiyor.
İskandinav ülkeleri listenin sonunda kaldı
Pandemi sonrası gelir artışının en sınırlı olduğu ülkeler İskandinav ülkeleri oldu. İsveç’te reel gelir artışı yüzde 1, Finlandiya’da yüzde 2 ve Danimarka’da yüzde 3 seviyesinde kaldı.
OECD verilerine göre, salgın döneminde işsizlik oranlarının bu ülkelerde birçok Avrupa ülkesine göre daha çok artması, gelir artışını sınırlayan faktörlerden biri olarak öne çıktı.
Avrupa’nın büyük ekonomileri ortalamanın altında kaldı
AB’nin en büyük ekonomileri arasında yer alan Fransa ve İspanya’da reel gelir artışı yüzde 6 ile AB ortalamasının biraz altında gerçekleşti.
Almanya ve İtalya’da ise artış yüzde 4 seviyesinde kaldı ve İskandinav ülkelerine yakın seyretti.
Son 10 yılda en güçlü artış Romanya’da
2014-2024 döneminde Avrupa genelinde Euro Bölgesi dışındaki ülkelerin daha hızlı gelir artışı kaydettiği görüldü.
Bu dönemde Romanya yüzde 76 ile en güçlü artışı gösterirken, Türkiye yüzde 68 ile üst sıralarda yer aldı. Macaristan ve Malta yüzde 55, Hırvatistan yüzde 51, Bulgaristan yüzde 45 ve Polonya yüzde 42 artış kaydetti.
Eurostat, son 20 yılda Euro Bölgesindeki ekonomik büyümenin AB ortalamasına göre daha zayıf kaldığını vurguladı.
Avrupa’da en yüksek hanehalkı geliri hangi ülkelerde?
Gelir artış oranları kadar ülkeler arasındaki gelir seviyeleri de farklılık gösteriyor. Satın alma gücü standardına (PPS) göre yapılan karşılaştırmada 2024 itibarıyla kişi başına en yüksek hanehalkı geliri Lüksemburg’da 41 bin 552 PPS olarak hesaplandı.
Lüksemburg’u Almanya, Avusturya, Hollanda ve İsviçre takip etti. Belçika, Fransa, İzlanda ve Norveç’te de kişi başına gelir 30 bin PPS seviyesinin üzerinde bulunuyor.
Buna karşılık Bulgaristan yaklaşık 7 bin 800 PPS ile listenin en alt sırasında yer aldı. Balkan ülkeleri ve AB aday ülkelerinde gelir seviyelerinin daha düşük olduğu görüldü.
Türkiye’de durum ne?
Türkiye, son 10 yılda reel hanehalkı gelir artışında Avrupa’da öne çıkan ülkeler arasında yer aldı. 2014-2024 döneminde kişi başına reel gelirde yaklaşık yüzde 68 artış kaydedildi.
Satın alma gücü standardına göre Türkiye’de kişi başına hanehalkı geliri yaklaşık 20 bin – 25 bin PPS bandında bulunuyor. Bu seviyenin Yunanistan, Slovakya, Romanya ve Macaristan gibi bazı Avrupa ülkeleriyle benzer aralıkta olduğu görülüyor.
Ancak uzmanlar, Türkiye’de gelir artışına rağmen yüksek enflasyonun satın alma gücü üzerindeki baskısının devam ettiğine dikkat çekiyor. Bu nedenle reel gelir artışının refah üzerindeki etkisinin fiyat istikrarıyla yakından ilişkili olduğu vurgulanıyor.
Avrupa’da refah dengesi değişiyor
Veriler, Avrupa’da gelir artışının coğrafi olarak yeniden şekillendiğini gösteriyor. Doğu ve Orta Avrupa ülkeleri hızlı büyüme kaydederken, gelişmiş Kuzey ve Batı Avrupa ekonomilerinde artışın daha sınırlı kaldığı görülüyor.
Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde Avrupa ülkeleri için temel gündem maddesi, gelir artışını sürdürülebilir refah ve satın alma gücü artışına dönüştürebilmek olacak.
