Trabzon’un mega sanayi hamlesi devlet desteği bekliyor

Salim SÜRMELİ

Trabzon ve ülke ekonomisine ulusal ve uluslararası yatırımcılar eliyle katma değerli üretim üssü olarak yapımı planlanan Arsin Endüstri Bölgesi istişare toplantısı Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası’nda yapıldı. Toplantıya Trabzon Valisi Aziz Yıldırım, Düzce Belediye Başkanı ve eski Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanı Faruk Özlü, Trabzon TSO Başkanı Erkut Çelebi, Arsin Belediye Başkanı Hamza Bilgin, Büyükşehir Belediyesi Başkan Danışmanı Mustafa Yaylalı, Düzce TSO Başkanı Erdoğan Bıyık, Arsin OSB Yönetim Kurulu Başkanı Dursun Ali Sakarya ile Şinik, Beşikdüzü ve Vakfıkebir OSB yetkilileri katıldı.

22 Bin kişiye istihdam kapısı olacak

Gazetemiz Karadeniz Bölge Müdürü Fikret Yazıcı moderatörlüğünde gerçekleşen toplantıda Trabzon’un Arsin ilçesinde 3 bin dönüm arazi üzerine kurulması planlanan Endüstri Bölgesi ile ilgili bugüne kadar yapılan ve bundan sonraki süreçte yapılacak çalışmaların istişare edildi.  2024 yılı rakamlarına göre yaklaşık 300 milyon dolar maliyeti bulunan 162 parselden oluşacak bölgenin zaman içinde 22 bin kişiye iş imkânı sağlanmasının hedeflendiği ifade edildi.  Toplantıda ayrıca Trabzon TSO ve Düzce TSO arasında imzalanan Kardeş Şehir Protokolü gerçekleştirildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla Arsin ilçesinde bulunan bir alanın "Trabzon Yatırım Adası Endüstri Bölgesi" ilan edildiğini, buna ilişkin kararın da 24 Ağustos 2019'da Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiğini hatırlatan konuşmacılar projenin salt Trabzon değil tüm Karadeniz hatta ülke ekonomisi açısından büyük önem taşıdığını ifade ettiler.

Elimizden tutulmasını bekliyoruz

Toplantının açılış konuşmasını yapan Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Erkut Çelebi, Endüstri Bölgesinin kuruluş amacının yenilikçi ve teknolojik sürdürülebilir yatırımlar ile katma değerli ürün ve hizmet üreten bölgenin ve Türkiye'nin uluslararası rekabetine katkı sağlayan bir merkez olmak olduğunu söyledi.

TTSO Başkanı Erkut Çelebi, Trabzon Endüstri Bölgesi'nin bütün izinlerinin alınarak yatırıma hazır hale getirildiğini vurguladığı konuşmasında bölgenin mevcut haliyle yaklaşık 20 milyarlık bir dolgu maliyetinin bulunduğunu söyledi. Çelebi, “ Bizim buradaki önceliğimiz büyük bir yatırımların ve yatırımcıların gelmesidir. Daha da önceliğimiz buranın devlet tarafından yapılmasıdır. Tabi ki burayı bir OSB olarak değil, katma değerli ürünlerin üretileceği bölge olarak planlıyoruz. Bu anlamda KTÜ ile ortak bazı projelerimiz var. Arazi olsa uluslararası alanda pazarlanması daha kolay olacaktır. Yatırımcılar alan hazır olmadığı için çekingen davranıyor. Arazi olsa uluslararası alanda pazarlanması daha kolay olacaktır. Bölgeye ve ülkemize değer katacak noktaya kadar geldik artık elimizden tutulmasını bekliyoruz. Öncelikle bölgenin dolgusu ve tahkimatının yapılması gerekiyor. Bunun için de bütçeye ihtiyaç var. Bu TSO’nun ve Belediye’nin karşılayabileceği rakamlar değil. Onun için hükümetimizden öncelikle projenin dolgu maliyeti konusunda destek isteyeceğiz. Buranın limanı, inovasyon, orta ve yüksek teknoloji üreten bir yer olmasını istiyoruz. Büyük markaları, dünya markalarını buraya getirip katma değeri yüksek ürünler üretmemiz lazım” dedi.

Mega Endüstri Bölgeleri Türkiye'nin projesidir

Düzce Belediye Başkanı ve eski Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Faruk Özlü ’de Bakanlık yaptığı dönemde Türkiye’nin ekonomik anlamda bir sıçrama yapması için Mega Endüstri Bölgeleri Projesini başlattıklarını söyledi. Özlü, “  2017 yılında Türkiye’nin 150 milyar dolarlık bir sanayi geliri vardı ve bunu 300 milyar dolara nasıl çıkaracağımızı planlamak için yurtdışından bir firma ile çalışma yaptık. Dünyada çok sayıda örnek Mega Endüstri Bölgeleri var. Bunlardan göze batanı Singapur. Bugün yılda 100 milyar dolar ciroları var. O zaman 60 milyar dolardı. Türkiye'de Trabzon, Adana, İzmir, Çanakkale, Balıkesir ve Zonguldak’ta Mega Endüstri Bölgeleri planlandık. Cumhurbaşkanımız da bu planlamaları kendi sosyal medya hesabından paylaştı. Mega Endüstri Bölgeleri Türkiye'nin projesidir “ dedi.

Türkiye’nin artık sıçrama yapması gerek

Konuşmasında Türkiye'nin son 60 yıldan bu yana dünyanın 17’nci büyük ekonomisi olduğunu anımsatan Başkan Özlü, şöyle konuştu;

 “ Türkiye 23 sene öncesinden bugüne büyük mesafeler aldı. Dünya Bankası verilerine göre Türkiye GSMH gelirine göre dünyadaki 17’nci ülkeyiz. Ama dünya da boş durmadı. Yani Biz gidiyoruz dünya da gidiyor. Biz iktidara geldiğimizde de Türkiye 17. büyük ekonomi. Bugünde. 1962 yılında ki raporda da 17 büyük ekonomiyiz yani 62 yıl geçmiş hala 17. ekonomiyiz. Yani Türkiye bir sıçrama bir hamle yapmalı OSB ölçekleri ile de buna ulaşmak çok mümkün değil. Artık Türkiye’nin Mega Endüstri Bölgelerine ihtiyacı var. Türkiye’nin artık bir sıçrama yapması gerekiyor. Bu da ancak yüksek katma değerli sanayi üretimi ve ihracatını artırmakla mümkün. Bu amaçla planlanan ve aralarında Trabzon Endüstri Bölgesi’nin de bulunduğu 5 Mega Endüstri Bölgesi'nin hayata geçirilmesi bu anlamda çok mühim. Trabzon Endüstri Bölgesi de hükümetin projesi olmalı, hükümet bu projeyi sahiplenmeli, altyapısını üstlenmeli. Burada yer satımı olmayacak. Yani biz burada sanayiciye yer satmayacağız. Yer devletin sanayicinin kullanım hakkı olacak. Altyapıyı devlet yapacak ve hatta fabrikasını, makinasını da devlet sağlayacak. Çünkü Endüstri Bölgesinin konsepti bu.”

Trabzon’a yapılacak yatırımın liman ve farklı donatılarla değerinin artacağına dikkat çeken Başkan Özlü, belirlenen 5 Mega Endüstri Bölgesi’nin de mutlaka gerçekleşmesi gerektiğini belirterek şöyle konuştu:

“Küresel ve ihracat odaklı düşünmezsek bu girişim işe yaramaz. İç pazara dönük çalışmak olmaz. Büyük firmalarla temasa geçmek gerek. 5 Mega Endüstri Bölgesi de mutlaka kurulmalı. Bunu Trabzon olarak kendi imkânlarınızla yapmanız çok zor. Bu aşamada Cumhurbaşkanı Yardımcımız Cevdet Yılmaz ile bir görüşme yapılarak projenin önemi anlatılmalı. Ayrıca burası için uluslararası düşünülmesi lazım. Dünyada size network açabilecek danışmanlık şirketi ile çalışılması lazım. Liman kurulması cazibesini artırır. Ama kesinlikle OSB mantığıyla kurulmamalı. Katma değer üreten firmalar olması gerek. Trabzon çevre ülkelere de olan yakınlığı ile Karadeniz'in en önemli şehri. Bu projeye Türkiye’nin ihtiyacı var. Bütün bölgeye hitap edebilecek bir proje. Bu Mega Endüstri Bölgeleri Projesi aslında bir Türkiye projesidir. Yani buna hükümetimizin bakanlığımızın sahip çıkması bunu yönlendirmesi gerekir. Yoksa bu sadece Trabzon TSO’nun ve Belediyesinin tek başına yapabileceği bir iş değil.  Yani böyle büyük bir projeyi sadece belediyemize bırakırsak altından kalkamayabilir. Bu hükümetin projesi olmalı Bakanlık sahiplenmeli ve altyapıları yapmalı. Çünkü hükümetin desteği olmadan gerçekleştirilmesi zor. Mega endüstri bölgeleri Türkiye'nin projesi olmalı

Bölge yatırımcıya cazip hale getirilmeli

Gıda ve tarımın günümüzde stratejik olduğunu da söyleyen Başkan Faruk Özlü, tarım alanlarına sanayi bölgeleri kurulmamasını isteyerek “ Sanayi Bölgelerini ot çıkmayan yerlere yapacağız. Tarım ülkemizin en önem vermesi gereken sektörlerden birisi. Tarım alanlarına OSB kurmayalım ” dedi. 

Trabzon’un tarihten beri Karadeniz’in merkezi bir kenti olduğunu söyleyen Vali Aziz Yıldırım ise toplantıda yaptığı konuşmasında Trabzon Endüstri Bölgesi projesinin maliyetli bir proje olduğunu söyledi. Söz konusu bölgenin ülkeye ve Karadeniz’e yararlı olması için öncelikle amacı doğrultusunda kullanılması gerektiğini ifade eden Vali Yıldırım,” Önce yapalım sonra yatırımcı bulalım değil, önce burada yer alacak güçlü dünya markalarını belirlenmeli. Bölgede ne yapabilir, ona bakmalı ve cazip hale getirmek için çok iyi bir planlama yapmalıyız. Bölgenin altyapısını için devlet desteği sağlamalıyız.” diye konuştu.

Ekonomi Gazetesi yazarı Şeref Oğuz, Ekonomi Masası programında Arsin Endüstri Bölgesi istişare toplantısını şu sözlerle değerlendirdi:

Öte yandan Arsin Endüstri Bölgesi'nin önemini sık sık gündeme taşıyan ve toplantının mimarlarından olan Ekonomi Gazetesi Karadeniz Bölge Temsilcisi Fikret Yazıcı, Karadeniz eki köşesinde şunları söylemişti:

"Ekonomi Karadeniz’in 4. Sayısını hazırlarken Trabzon’un 5. Bölge teşvik talebine olumsuz yanıt gelince yazmayı planladığım Trabzon Yatırım Adası projesinin yanına, teşvik konusunu da eklemem gerekti. TSO başkanı Sn. Erkut Çelebi ve dönemin Sanayi Teknoloji Bakanı Sn. Faruk Özlü’den aldığım görüşlerle birbirini tamamlar nitelikte keyifli okumalar dilerim.

Trabzon, coğrafi kısıtlılıkları nedeniyle sanayi yatırımlarına da uzun yıllardır geri planda kalıyor. Ancak 2017 yılında Cumhurbaşkanlığı kararıyla başlatılan ve 2019’da yürürlüğe giren Yatırım Adası projesi, kentin geleceğine önemli bir dönüm noktası olma potansiyeli taşıyor. “Mega Endüstri Bölgesi” konseptiyle planlanan bu proje, yalnızca Trabzon için değil, Türkiye’nin sanayi vizyonu için de stratejik bir model sunuyor.

Cumhurbaşkanlığı projesi

Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Erkut Çelebi, Yatırım Adası’nın herhangi bir bakanlığa değil doğrudan Cumhurbaşkanlığı’na bağlı bir proje olduğunun altını çiziyor. Çelebi, göreve geldikten sonra eşik testi tamamladıklarını, Milli Emlak’tan 49 yıllığına kiralanan alan için yıllık 2 milyon TL civarında kira ödediklerini aktarıyor. Ancak en kritik mesele, deniz dolgusu. Bugün itibarıyla 20 milyar TL’yi aşan dolgu maliyetini yerel imkânlarla karşılamanın mümkün olmadığını vurgulayan Çelebi, bu yükün devlet tarafından üstlenilmesi gerektiğini belirtiyor.

Teşvik sorunu ve rekabet eşitsizliği

Trabzon’un sanayide en büyük handikaplarından biri teşvik sistemi. Çelebi, Trabzon’un 3. Bölge teşvikleri kapsamında olduğunu, buna karşın komşu Ordu ve Giresun’un 5. Bölge teşviğinden yararlandırıldığını söylüyor. “Siz olsanız yatırımınızı nereye yaparsınız?” diye soran Çelebi, bu durumun Trabzon sanayicisi için ciddi bir rekabet dezavantajı doğurduğunu söylüyor. “Trabzon geri gidiyor ve eriyor” diyen Çelebi, nitekim 2012’den bu yana Ordu’da 25 bin yeni istihdam yaratılırken, Trabzon’da bu rakam yalnızca 9 bin. Çelebi’ye göre çözüm, il bazlı değil, sektör bazlı teşvik sistemine geçilmesi.

Mega endüstri bölgeleri vizyonu

Trabzon’daki Yatırım Adası, aslında Türkiye genelinde planlanan beş büyük sanayi merkezinin birinden biri. Dönemin Sanayi ve Teknoloji Bakanı Faruk Özlü’ye projeyi sorduğumda ise aldığım cevap:

“Planımız, Türkiye’nin stratejik liman arkası bölgelerinde beş büyük endüstri bölgesi kurmaktır. Trabzon Doğu Karadeniz’in merkezi olacaktır. Batı Karadeniz’de Filyos, Güney Marmara’da Bandırma-Çanakkale, Kuzey Ege’de İzmir Çandarlı ve güneyde Adana Ceyhan ile birlikte ülk çapında bir mega sanayi ağı hedefledik.”

Model, Singapur’daki Jurong Adası’ndan esinlenmişti. Trabzon’da arazi sıkıntısı nedeniyle tek çözüm deniz dolguları ve sanayi adası yaklaşımı olarak belirlendi. Bu nedenle “Yatırım Adası” ismi verildi.

Devlet bu yatırımı üstlenmeli

Faruk Özlü, bu projelerde devletin rolünün altyapıyı üstlenmek olduğunu vurguluyor. “Yol, su, elektrik, doğalgaz, liman bağlantısı… Hepsini devlet yapacaktır. Fabrikalar ise özel sektör iştiraki. Hatta devlet bazı büyük fabrikaları kurup yatırımcılara kiralayabilirdi.”

Özlü’ye göre en ağır maliyet olan dolgu işini özel sektörden beklemek doğru değil. Çünkü yatırımcı fabrika ayırması gereken sermayeyi altyapıya harcarsa girişte işletme sermayesi kalmaz, rekabet gücünü kaybeder. Singapur örneğinde olduğu gibi devletin bu büyük yükü üstlenmesi şart.

Türkiye için çıkış yolu

2018 seçimleri öncesinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da “Mega Endüstri Bölgeleri kuracağız” sözleriyle halka açıkladığı proje, o dönem için bir vizyon olarak gündeme gelmişti. Bugün gelinen noktada, Trabzon Yatırım Adası ve diğer bölgelerdeki çalışmaların hızlanması da bir yatırımcı bir cumhurbaşkanı modeli. Eski Bakan Özlü, bu modelin Türkiye'nin geleceği için anahtar niteliğinde olduğuna inanıyor: “Eğer Türkiye büyük bir sanayi sıçraması yapacaksa bu tür mega endüstri bölgelerine sahip olmak zorunda. Doğu model budur. Türkiye’nin geleceği için bu bölgeler çok önemlidir.”

Trabzon (Doğu Karadeniz) Mega Endüstri Projesi, sadece bölgesel bir yatırım değil, Türkiye’nin sanayi politikasını için stratejik bir dönüm noktası, ancak projenin en kritik maliyet kalemi, deniz dolgusu ve altyapı maliyetlerinin devlet eliyle üstlenilmesi ve teşvik sisteminde adalet sağlanması. Karadeniz’in uzun yıllarını kaybetmeden yeniden üretim gücünü toparlaması için bu yatırımlar büyük önem taşımaktadır. Yeter ki umut olsun."