Varis neden olur ve kimleri tehdit eder?
Bacaklarda estetik kaygıların ötesinde ciddi ağrı ve sağlık sorunlarına yol açan varis, toplumda her geçen gün daha fazla kişiyi etkisi altına alıyor. Uzmanlar, toplardamar kapakçıklarının bozulmasıyla ortaya çıkan bu kronik rahatsızlığın arkasında yatan genetik faktörlerden yaşam tarzı hatalarına kadar pek çok önemli nedeni açıklıyor.
GENETİK YATKINLIK VE AİLESEL DAMAR ZAYIFLIĞI
Varis oluşumunun arkasındaki en birincil ve değiştirilemez nedenlerin başında ailevi yani genetik yatkınlık gelmektedir. Anne veya babasında varis öyküsü olan bireylerde bu hastalığın görülme olasılığı diğer insanlara kıyasla kat kat daha yüksektir. Genetik faktörler, toplardamarların duvar yapısının ve içindeki kapakçıkların doğuştan zayıf olmasına yol açmaktadır. Vücut yaşlandıkça ve kronik basınca maruz kaldıkça bu yapısal zayıflık bacaklarda belirgin damar genişlemelerine dönüşür. Ailesinde damar hastalığı bulunan kişilerin henüz belirtiler başlamadan önce koruyucu önlemler alması hayati önem taşımaktadır.
UZUN SÜRE HAREKETSİZ AYAKTA KALMAK
Gün içinde meslekleri gereği sürekli sabit pozisyonda ayakta kalan kişiler varis hastalığına yakalanma konusunda en büyük risk grubunu oluştururlar. Öğretmenler, kuaförler, cerrahlar ve hat işçileri gibi saatlerce hareketsiz dikilen bireylerde damar içi basınç maksimuma ulaşır. Ayakta sabit kalındığında bacak kasları çalışmadığı için kanı kalbe pompalama görevi tamamen toplardamalara kalmaktadır. Damarların içindeki kirli kan yukarı tırmanmakta zorlanarak bacak bölgesinde göllenmeye ve basınç artışına neden olur. Zamanla bu yüksek basınç, damar duvarlarını genişleterek geri dönüşü olmayan varisli yapıları meydana getirir.
HAREKETSİZ YAŞAM VE KAN DOLAŞIMININ YAVAŞLAMASI
Modern çağın getirdiği masa başı işler ve tamamen hareketsiz bir yaşam tarzı, varis oluşumunu doğrudan tetikleyen unsurlardandır. Gün boyunca bilgisayar başında hiç kalkmadan oturmak, bacak kaslarının adeta bir pompa gibi çalışan işlevini tamamen devre dışı bırakır. Hareketsiz kalan bacaklarda kan akım hızı yavaşlar ve damar içi basınç kronik olarak yükselmeye başlar. Düzenli yürüyüş yapmayan veya spor alışkanlığı olmayan bireylerde damar sağlığı hızla bozulma eğilimi gösterir. Kanın damarlarda uzun süre durağan kalması, sadece varise değil aynı zamanda pıhtı oluşumu riskine de zemin açar.
HORMONAL DEĞİŞİMLER VE GEBELİK SÜRECİNDEKİ BASKI
Kadınlarda varis görülme sıklığının erkeklere oranla çok daha yüksek olmasının temel sebebi hormonal dengeler ve hamilelik süreçleridir. Özellikle gebelik döneminde vücutta artan progesteron hormonu, damar duvarlarının gevşemesine ve esnemesine doğrudan neden olmaktadır. Bunun yanı sıra büyüyen anne karnı, leğen kemiği bölgesindeki ana toplardarlara baskı yaparak bacaklardan dönen kanı engeller. Hamilelikte vüchuttaki toplam kan hacminin artması da damarlar üzerindeki yükü ve basıncı hat safhaya çıkarır. Benzer şekilde menopoz dönemi ve uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımları da damar yapısını zayıflatabilmektedir.