Asırlık şirketlerin yerini, 5-10 yıllık geçmişi olan teknoloji devleri alıyor

DR. AKIN ARSLAN - TTT Global Group Yönetim Kurulu Başkanı

Türkiye’nin dev sanayi kuruluşları, finans kurumları ve köklü holdingleri, milyar dolarlık şirket deağerlerine ulaşabilmek için onlarca yıl harcadı ve milyarlarca lira yatırım yaptılar. On binlerce insanı istihdam ettiler. Holding yönetimleri ikinci, üçüncü nesillere geçti. İnsanlar, bu şirketlerde bir ömür geçirip emekli oldular. Yerlerine yenileri geldi.

İnternet çağıyla başlayan, akıllı telefonlar ve uygulamalarıyla bambaşka bir boyut kazanan dijital dönüşüm; ekonomiyi, sosyal hayatı, iş yapma tarzlarımızı kökten değiştiriyor. Artık hiçbir şey bildiğimiz gibi değil! Pandemi süreciyle “Yeni Normal” adlı yepyeni bir kavram bile hayatımıza girdi. Dünyanın en değerli 100 markasının büyük çoğunluğu, 20 yıllık geçmişi bile olmayan teknoloji firmalarıdır. Microsoft, Amazon, Apple, Google gibi markaların pazar değerleri 1 trilyon doların üzerindedir.

Çalışan sayısı 100 olmayan milyar dolarlık şirketler var

Dünyada her yıl, 10 yıllık geçmişi olmayan 100’ün üzerinde yeni teknoloji şirketi milyar dolarlık (unicorn) değere ulaşıyor. Unicorn olan şirketlerin yaklaşık %27’sinin 5 yıllık geçmişi bile yok. Bu süre, her geçen gün daralıyor. Çalışan sayısı 100 olmayan çok sayıda milyar dolarlık şirket bulunuyor. En fazla unicorn, ABD’den çıkıyor. Avrupa Birliği teknoloji yatırımlarını ve startupları desteklemek için her yıl milyarlarca euro destek ayırıyor. İngiltere, Hollanda, Fransa, Almanya gibi ülkeler, geleceği parlak teknoloji startuplarını bünyeye çekmek için ayrıcalıklı teknoloji bölgeleri kuruyorlar. İsrail’de startuplara yılda 5 milyar doların üzerinde yatırım yapılıyor.

Türkiye’deki startupların Unicorn yolculuğu

1998 yılında kurulan, Türkiye’nin en köklü ve en değerli e-ticaret devi Hepsiburada Pandemi döneminde cirosunu en çok arttıranlar arasındadır. 2015 yılında Abraaj fonuna 400 milyon dolar değerlemeden %25 hissesini satan grubun muhtemel değeri milyar doların üzerindedir.

Türkiye’nin en büyük elektronik ticaret ve ilan platformu olan sahibinden.com 2000 yılında hayata geçti. Ayda 45 milyonun üzerinde kullanıcısı bulunan bu yenilikçi şirkette 600’ün üzerinde kişi çalışıyor. Bugüne kadar kendi büyümeyi tercih eden ve yatırım almayan grubun değeri, dünyadaki emsalleriyle kıyaslandığında birkaç milyar dolar seviyesindedir.

2011 yılında Türkiye’yi heyecanlandıran satışlardan birisi, 2001 yılında kurulan e-ticaret sitesi Gittigidiyor’un global e-ticaret devi eBay’a 217.5 milyon dolara satılmasıydı. Herkesin dikkati Gittigiyor’a ve ekibine odaklanmıştı. Aynı yıl MIH Allegro B.V, Türkiye’nin ilk kişiselleştirilmiş e-ticaret sitesi ve aplikasyonu olan Markafoni’nin %71.2’sini 200 milyon dolara satın aldı ve kısa süre içinde tamamına sahip olmuştu.

2001’de kurulan Yemeksepeti.com, bu çıtayı çok daha yukarı taşıdı. Alman Delivery Hero’ya 2015 yılında 589 milyon dolar gibi oldukça iyi bir fiyata satıldı. Yemeksepeti’nin bu değerlere satılması özellikle gençleri heyecanlandırdı. Çok sayıda teknoloji startupı kurulmaya ve hayata geçmeye başladı. Türkiye’de resmi olarak ilk milyar dolarlık şirket satışı 2018’de Trendyol oldu. Çin’in en büyük e-ticaret devi Alibaba, Trendyol’un %75’ine 728 milyon dolar ödedi.

2015 yılında hayata geçen, şehir merkezlerine kurduğu dağıtım ağıyla yüzlerce ürünü evlere 5-10 dakika içinde getirme iddiasında bulunan Getir, Silikon Vadisi’nin önde gelen ABD’li yatırımcılarından Michael Moritz’ten 25 milyon dolar Seri A yatırımı aldı. Getir, bu yatırım turunda toplam 38 milyon dolar topladı.

Peak Games, 1.8 milyar dolara Zynga’ya satıldı

100 kişilik Türk mobil oyun şirketi Peak Games’in 1.8 milyar dolara ABD’li oyun devi Zynga’ya satılması dünyada dikkatleri Türkiye’ye çevirdi.

Dünyada 2018 yılı itibariyle mobile oyun pazarı, konsol-video oyun pazarını geçti. Artık, 2020’de global oyun pazarının %57’si mobil oyun gelirlerinden oluşuyor ve bu artış devam edecektir. 2020 sonu itibariyle mobil oyun pazarı büyüklüğünün Pandemi yüzünden beklenenden daha fazla büyüyeceği ve 180 milyar doları bulabileceği öngörülüyor.

2010 yılında Sidar Şahin tarafından kurulan Peak Games, ABD’li oyun devi Zynga tarafından geçtiğimiz günlerde rekor bir değere, 1.8 milyar dolara satın alındı. Dünyada ve Türkiye’de herkesin gözü, bu satışa odaklandı.

Satışın gerçek kazananı Peak- Games’e ilk yatırımı 2011’de yapan, sonraki yatırım turlarında %43.32’ye çıkan Avrupalı risk sermayesi şirketi Earlybird’tü. 2011’de %23.81 hisseye 5 milyon dolar yatırım yapan Earlybird, zamanla hisse oranını %43.32’ye yükseltmişti. Bu satıştan 700 milyon doların üzerinde kazandı.

Türkiye’de, startuplara yerli yatırım kültürü henüz tam olarak oluşmadı

Türkiye’de, startuplara yerli yatırım kültürü henüz tam olarak oluşmadı. 2019 yılında melek yatırımcılar ve ağlar 41 girişime toplam 101 milyon dolarlık yatırım yaptı Bu rakam, Türkiye gibi 800 milyar dolarlık bir ekonomide, henüz çok sembolik kalıyor ve aslında hızla katlanması gerekiyor.

Startups.watch verilerine göre, girişim sermayesi fonları ve melek yatırımcılar, dünyadaki girişimlere 2019’da 294 milyar dolar yatırdı. ABD’deki girişimler 124 milyar dolarlık yatırım alırken, Çin’deki girişimler 53 milyar dolar, Hindistan’daki girişimler ise 16 milyar dolarlık yatırım aldı.

Startup’lar ve yapılan yatırımlar giderek daha çok dikkat çekiyor. Dünyanın dört bir yanından Türk ‘startup’lara yatırımlar gelmeye devam edecektir.

Peak Games yatırımı, startup dünyasını tetikleyecektir. 2020 ile birlikte girişimlere yapılan yatırımlar yeniden yükselişe geçmiştir. 2020’nin büyük yatırımların yılı olabileceği, 2021 ve 2022’de Türkiye’den 5-10 bandında unicorn çıkabileceği beklenmelidir.

Türkiyede ilk 4’te, Peak Games, Tırport, Getir ve Trendyol yer alıyor

Konum-tabanlı pazaryeri uygulamaları, gömülü akıllı teknolojiler, yapay zeka destekli sağlık çözümleri, akıllı lojistik yönetim teknolojileri ön plana çıkacaktır.

Dünyada şirketlerin, yatırımcıların ve yatırım fonlarının çok sayıda algoritma ve kriter ile sıralandığı Global Crunchbase endekslerine göz atıldığında, Türkiye’de aşağıdaki firmalar dikkat çekiyor:

Crunchbase Türkiye sıralamasının zirvesinde ABD’li Zynga’ya 1.8 milyar dolara satılan Peak Games yer alırken, ikinci konumda, onlarca Avrupa’lı rakibi arasından geliştirdiği teknolojilerle Avrupa’nın ilk 3 lojistik teknolojisi arasında yer almayı başaran, arttırılmış zekayla güçlendirilmiş lojistik operasyon yönetimi platformu kuran Tırport yer alıyor. Tırport’u, Getir ve Trendyol takip ediyor.

Birçok teknoloji gurusu, lojistik sektörünü, önümüzdeki 5 yıl içinde dijital dönüşümün en yoğun yaşanacağı sektör olarak kabul ediyor. Son 5 yıl içinde, globalde 14 milyar dolarlık şirket çıkaran lojistik sektörü hızla dijitalleşiyor.

Coyote, Convoy, Project44, NextTrucking, Flexport, Manhang, Delhivery, Rivigo, Blackbuck gibi lojistik teknolojilerinin milyar dolarlık şirketlere dönüştüğü pazarda, onları Brezilya’dan CargoX, Almanya’dan Sennder ve Forto, Türkiye’den Tırport, İspanya’dan OnTruck, ABD’den Fourkites takip ediyor.

Startup’larla fikirler teknolojiye, teknolojiler yeni yaşam tarzını kolaylaştıran değerlere dönüşüyor. Bu değerler de inovasyonları, erişebildikleri kitleler, kazandırdıkları alışkanlıklar ve ürettikleri gelirlerle hızla milyar dolarlık varlıklara dönüşebiliyor.