Değer yaratmak veya hacim yaratmak (II)

Çerkezköy’e gitmek için 16 Aralık günü sabah erken saatlerde yola çıktım. BSH’ın 13-18 yaş arasındaki gençlerin katılımıyla düzenlediği beş haftalık deneyim programının sonuçlarını görmek için can atıyordum. Birkaç önemli nokta vardı.            

BSH, Makers of Tomorrow Projesi kapsamında 2017’den bu yana Kodluyoruz Derneği işbirliği içinde öğrencilere teknoloji okuryazarlığı konusunda eğitimler veriyordu ancak, “Bi’ Fikrim Var” adındaki yarışmayı ilk kez deniyorlardı. Birkaç kere sohbet ettiğim Steve Wozniack’ın damgasını taşıyan Maker hareketinin adını verdiği her etkinlikle yakından ilgiliyim. Ancak ilgimin biraz farklı boyutları var.            

Birincisi şu: Wozniack’ın insanlığın faydası için geliştirme yapma ve maddi çıkar gözetmeden bu eksende biraraya gelme felsefesini yansıtan Maker hareketindense, Steve Jobs’ın ihtiraslı yönetimini tercih ediyorum. Favori örneğim ise Wozniack’ın “ABD’nin en iyi yazılımcısı” diye yere göğe koyamadığı yazılım liderini Jobs’ın kendi önceliklendirmesine uymadığı için kovmasıdır. Bunu, Steve Jobs’ın hayatını konu alan filmde görebilirsiniz.              

İkincisi, 13-18 yaş aralığındaki genç arkadaşlar henüz düşünme yeteneğini tam olarak kaybetmemiş oldukları için çok ilgi çekici örnekler ortaya çıkarabiliyorlar. Sürekli sınavdan geçirme, test ile beş seçenek arasından seçme yaparak insanı maymunlaştırma ve gelecek kaygısı ile mahkum etme süreçlerinde henüz heder edilmemiş olan bu kuşak, hâlâ farklı birşeyler hayal edebiliyor.       Üçüncüsü, bu gençlerin doğal kabiliyetlerini keşfetmek eğlenceli oluyor. Hızlı bir süreçte sunum yaparken bazıları lider, bazıları operatör, bazıları toparlayıcı kimlikleri ile öne çıkıyor. En önemli boyut bu.          

Ve son olarak, BSH gibi seri üretim yapan bir firma ile inovatif bir ürün tasarlayan bu gençlerin bir araya gelmesi, hacim platformunda değer yaratma formülü ile başlığın hakkını en iyi veren bileşimi yaratıyor. Bu da sonuç elde etme anlamında en önemli nokta.                 

Sonuçlar umut verici ama son adım eksik

Gençler ile sohbet etme fırsatı bulduğumda, kendi hayatlarında karşılaştıkları sorunlara yanıt vermeye çalışmak şeklindeki sağlıklı bir başlangıç noktasından hareket ettiklerini gördüm. Buradan yola çıkarak yarışma sürecinde gerçekleştirdikleri yolculuklarının hepsi için yararlı olduğunu ancak iş boyutunun ve son vurucu adımın eksik kaldığını düşünüyorum.                

Yarışmada Arduino geliştirme seti ve prototip geliştirme için 500 lira verilen gruplar, sunum yaparken paraları yetmediği için düşündüklerini tam olarak gerçekleştiremediklerini söylediler. Özellikle sensör-gösterge çiftlerini kullanma niyetinde olanlar bunu gerçekleştirecek kaynağa sahip olmadıkları için göstergeye bir yazı ya da rakam yazdırma yolunu tutmuşlardı.              

Tek tek grup adı vermeyeceğim çünkü bence bu bir yarışma değil, hepsinin birlikte gerçekleştirdiği bir yolculuktu. Ortaya çıkan prototiplerin ticarileştirilme şansı olduğunu düşünmüyorum ancak yaptıkları yolculuğu çok değerli buluyorum.             

Prototiplerin birinde, bulaşık makinelerinde yanlış yerde duran çatal bıçağın makinenin pervanesine zarar vermesini engellemek için pervanenin üzerine yerleştirilen sensör dizisiyle sürekli bir konum denetimi yapılıyordu. Böylece makinenin pervanesinin zarar görmesi engelleniyor ve daha sürdürülebilir bir sistem ortaya çıkarılıyordu. Gençler, sensör maliyetlerinin çok yüksek olmayacağını ve bunun uygulanabilir olduğunu düşünüyorlardı ancak kendileri prototipi yaparken bu maliyeti karşılayamamışlardı. Prototip, tabak çanağın sürekli hareket halinde olmadığı bulaşık makinesinde yüksek maliyetli kalsa da eşyanın interneti (IoT) ve diğer hareketli sistemlerin kontrolüne uyarlanabilir.                

Bir diğer örnekte, buzdolabının motorunun oluşturduğu sıcaklığın özel bir bölmeye aktarılması ile oda sıcaklığında ve nemi kontrol altında tutulan bir bölme oluşturulmuştu. Bu bölmenin hem izolasyon maliyeti hem de motordan gelen sıcaklığın çok yüksek sıcaklığa el vermemesi kullanımı sınırlı bırakıyordu ama arkadaşların prototipte dondurucu bölümü en alta koyarak güncel buzdolabı tasarımını yakalaması hoşuma gitti. Gelecekte, yaşlanan nüfusun ilaç ve özel beslenme ürünlerini saklamak için oda sıcaklığında ve nemli olmayan ortam gerektiğinde, işe yarar bir ürün olabilir.          

Bir başka örnekte, çamaşır makinesi çalışırken elektrik kesilmesi durumunda çalışmayı sürdürmesini sağlayacak bir dinamo/ batarya sistemi yer alıyordu. Elektrik kesintileri çok yaygınlaşmadığı takdirde her makinenin üzerine böyle bir yedek sistemin yerleştirilmesi anlamlı değil ama gençler tasarladıkları şeyin bir hibrit otomobil besleme sistemi olduğunu anladıklarında farklı türde bir ürünleştirmeye gidebilir. Japonya’da hidrojen yakıt hücreli otomobillerin afet durumunda şehre tersten elektrik sağlaması projesi gibi bir şeyi biz çamaşır makineleri ile yapamaz mıyız?

PÜF NOKTASI

Bi’ Fikrim Var yarışmasında jüri üyeleri olarak belirlenen formatta oy kullandık. Ancak bütün prototipler arasında en beğendiğim örnek, strafordan yapılıp basitçe tutturulan oldu. Hem zahmmetten hem de maliyetten kaçınılmıştı.        

En muhteşemi ise, gençleri tanımak oldu. Steve Jobs hırsına sahip bir lider keşfettim. Utandığı için topluluk önünde konuşamadığını düşündüğümüz bir kız arkadaşın aslında domates alerjisi olduğunu ve farkında olmadan bir yemeğin içinde domates yediği için kötü olduğunu öğrendim.             

Ve Deniz Bey sayesinde, saha bilgeliğinin değerini bir kez daha gördüm. Bir hanım arkadaşın desteğiyle yemeğimizden çayımıza kadar hiçbir şeyi eksik etmeyen Deniz Bey’e sonucu sordum; “İkinci üçüncüyü tahmin ettim; çok disiplinli ve odaklanmışlardı ama birinciyi tahmin edemedim. Onlar çok şeydi” dedi. Birinci grup için bir sözcük aradı, bulamadı. Ben “dalgacı” dedim, kabul etti. Deneyimlerim beni bir kez daha doğrulamıştı: İkinci ve üçüncülerle hacim yaratıp; birincilerle yaratılan değeri bunun üzerinde yükseltmek en iyi başarı formülü. Zor bölüm ise, bu tahmin edilemeyen değer üreteçlerini keşfedebilmek.