Ekonomik beklentilerdeki bozulma oyun değiştiriyor!
Şubat ayının son haftası itibarı ile küresel ekonomik görünüm güven vermiyor. Öngörülemeyen gelişmeler ve ağırlaşmış sorunlar, daha önce yapılmış hesapların çarşıya uymasına izin vermedi; yapay finansal eğilimler, beklentilerin düzelmesi için yeterli olamadı ve güven bunalımının derinleşmesi engellenemedi. Zor koşullara direnme kapasitesi zayıflarken kırılganlık yönündeki algılar güçlendi. Riskten kaçınma eğiliminin güçlenmesi, hem bu sürecin sonucu oldu ve hem de oluşan yıkıcı kısır döngüdeki aktarım mekanizmasını hızlandırdı.
Piyasalar iki ay içinde çözülme aşamasına geldi! Ekonomik beklentiler olumsuzlaştı. Bünyenin zayıf düşmesi, uzlaşmazlıklara ve çıkar çatışmalarına ilişkin gerginlikleri biledi. Çözüm üretmesi gereken siyasilerin, ağırlaşmış sorunları ve gerçekleri görmezden gelen tavırları güvensizliği pekiştirdi. 2020 yılına ilişkin iyimser senaryolar ve bunlara bağımlı beklentiler, geri dönmemek üzere çöp sepetine gitmek durumunda kaldı!
Eğer farklı alanlardaki değişim, hemen yukarıda özetlediğimiz şekilde olmasaydı bugün daha farklı konuları tartışıyor olabilirdik! Riskten kaçınma eğilimi güçlenmez, para otoritelerinin caydırıcılığına ilişkin endişeler büyümez, finansal eğilimler açısından kritik eşikler bu kadar kolay kırılmazdı. Artık mızrak çuvala sığmıyor; sistemi oluşturan kurumsal yapı, olumsuzluklara direnme ve kimsenin almadığı riskleri üstlenerek eğilimleri kontrol altında tutmayı başaramıyor!
Ekonomik eğilimlerin ve beklentilerin, tüm müdahale ve yönlendirme girişimlerine rağmen olumsuzlaşıyor olması önemlidir; hem küresel kriz sonrasındaki geçiş döneminin sonu ve hem de belirsizliği çok yüksek yeni bir dönemin başlangıcı anlamına geliyor olabilir. Sorunların ağırlaşması pahasına günü kurtarmak ve uzlaşmazlıklar gerekçesi ile kalıcı çözümler ile gerçeklerden uzak durmak döneminin sona ermesini içselleştirmek zorunda kalınması, sancısız olamayacak gibi görünüyor!
Aksi yöndeki tüm çabalara rağmen ekonomik beklentilerin olumsuzlaşıyor olması, küresel ölçekte farklı kesimlerin tüm hesaplarını bozabilecek ve güçlü ile güçsüzler arasındaki ilişkileri farklılaştıracak bir durum olabilir. Böylesi durumlarda, sistemik kırılganlık artışını engellemek veya gizlemek pek mümkün olamayabilir. Daha radikal yaklaşım olasılıklarının hızla artmakta olduğu varsayılabilir! Riskten kaçınma eğiliminin, aksi yöndeki baskıları etkisiz bırakacak şekilde güçlenmesinin oyun değişikliği konusunda ciddi işaret olabilir!
Ekonomik beklentilerdeki olumsuzlaşma, geniş kesimler ile siyasi yapı arasında aşılması zor güvensizlik alanları yaratıyor ve finansal yönlendirme girişimlerini başarısızlığa mahkum ediyor. Bu yeni duruma sebep olan koşulların ortadan kaldırılması, her şeyin eski tavrına döneceği anlamına gelemiyor! Önce İran-ABD gerginliği ve daha sonra Çin kökenli yeni virüs, son iki ay içinde ekonomik beklentilerin bozulmasında ve hesapların tutmamasında belirleyici olmuş olabilir. Fakat çeyrek asırdır eğilimlerin sürdürülebilir ve politikaların geleneksel olmayışı, daha önce yaşanmamış türden yeni bir dönemin bizi beklediğini düşündürüyor!
Ve artık kısmen netleşmeye başlamış bir durum var! Gevşek para politikaları ile destekli, bankacılık faaliyetleri ile iyimser finansal eğilimler günü kurtarmaya yetmiyor. Bu durum riskten kaçınma eğilimini besleyerek sistemik kırılganlığı yeni rekorlara taşıyabilir. Bu koşullarda durgunluğun derinleşmesine tepki olarak maliye politikasının gevşetilmesi söz konusu olur ise enflasyon baskılar güçlü bir şekilde geri dönebilir; fakat orta vadede sorunları ağırlaştırmak dışında pek bir işe yaramayabilir.
Ticaret savaşları ile jeopolitik gerginliklerin yapamadığını, yeni tip bir virüs yaptı ve kendini görece güçlü sananları önüne katarak oyun değiştirmeye zorladı! Herkesi aptal yerine koyma alışkanlığında olanları panikleterek çaresiz bıraktı! Israrla bildiği oyunu oynamaya ve oynatmaya çalışanları bunalttı! Kalıcı çözümlerin önündeki engeller çok yıprandı ve dirençleri azaldı! Uzlaşmazlıkların ve güç dengelerinin yapısı farklılaştı!
Bu saatten sonra bunları görmezden gelmek, artık fayda sağlayamaz! Her konudaki tüm stratejilerin, gerçekleri hesaba katan şekilde değişmesi vakti geldi; bu yönde hareket edenler ile aksini yapanlar arasındaki farklar, geleceğe ilişkin tarih yazımında belirleyici olacak!