Sarı plaka mağduru taksi şoförleri

Taksicilik; özellikle büyükşehirlerde çok daha zor. Taksi şoförü; her gün sabah ya da akşam aracına aldığı yolcuyla, kimi zaman gelecekten, ekonomiden bahsederek sohbet eder. Kimi zaman da yolcularla taksi şoförü arasında, yolculuk esnasında güzel bir bağ kurulabiliyor.

Taksici;  her gün ne çok hayatlara tanık oluyor. Çoğu zaman da yolculardan hayat hikâyelerini dinlerken, nasıl bir mesleği yaptığını kendisi de anlatıyor. Yakın tanıdıklarımdan çok işitirim: “Şirketi varmış. Patronken işçi durumuna düşmüş. Taksi şoförlüğüne başlamış. ” cümlelerini günümüzdeki ekonomik sıkıntılardan yakınarak anlatıyorlar.

Emekli geçinemeyince taksi şoförlüğü de yapmak zorunda kalıyor

Son yıllarda, yaşanılan ekonomik sıkıntılardan mağdur olan ve ek iş yapmaya mecbur bırakılan çok sayıda vatandaşımız var. Emekli vatandaş da aldığı açlık sınırı altındaki maaşıyla geçinemeyince, hayatının geri kalanını ailesiyle huzur ve refah içinde geçinmesi gerekirken, sistem onu ek işe zorluyor. Emekli olup başka bir geliri de olmayınca ve kirada oturunca ailesini geçindirebilmek için taksi şoförlüğü yapmak zorunda kalan, ne çok hikâyelere günümüzde sıklıkla tanık oluyoruz.

Ticari taksilerin, günlük hayatımızda özellikle acil durumlarda, çok önemli bir yeri var. Bu araçlarda çalışan kişilerin sayısı, her geçen gün artıyor fakat bazen geç kaldığınız bir toplantıya ya da servisi kaçırdığınızda işe yetişmek zorundaysanız, taksiye çok ihtiyacınız oluyor. Bunu İstanbul gibi metropol bir kentte çok sık yaşayan biri olarak, diyebilirim ki sabah saatlerinde ve özellikle kış mevsiminde yağmurlu ve karlı havalarda, taksi bulamayıp saatlerce durakta beklediğim zamanlar çok olmuştur.

Taksi sayısı artarken, halen bu ticari araçların büyükşehirlerde sayıca azlığı ve yetmediği de ayrı bir tartışma konusu.İndi-bindi tarife ücretleri de cep yakıyor. Enflasyon, benzin ve vergisel yükümlülükler de eklenince, çok kısa mesafelerde dahi günümüzde 20 lira değerine düşen 200 lira ve üzeri ücret ödemek zorunda kaldığım günler oluyor.

Ticari taksilerin bazılarında kimi zaman aracın sahibi, kimi zaman aracı kiralayıp kendi adına işleten kişiler, kimi zaman da iş sözleşmesiyle, şoför olarak çalıştırılan işçiler olabiliyor. Taksi şoförleri; kimi zaman gece ya da gündüz vardiyalı olarak, kimi zaman farklı saatlerde, birkaç araçta çalışabiliyorlar. Çalışan taksi şoförlerinin birçoğunun ne yazık ki kayıt dışı çalıştığını da görebiliyoruz.

Çalışan taksi şoförlerinin sigortalılık ve prim, kıdem hakları güvence altında mı ?

En çok merak edilen bir soru olarak karşımıza çıkıyor. Çalışan her bir vatandaş gibi taksi şoförlerinin de sigorta ve emeklilik hakkının, sosyal devlet anlayışıyla, geleceğinin güvence altına alınması en temel insani bir haktır.

Vatandaş, yıllarca çalışıyor, primini ödüyor. Yaşlandığı vakit hiç değilse bir emekli maaşı ve hastalandığında doktora gittiğinde, ücret ödemeyeceği bir sosyal güvencesi olsun istiyor. Ayrıca taksi şoförlerinin büyükşehirlerdeki yoğunluğu düşünürsek, sürekli trafikte olmaları kaza riskine de maruz kalabilmelerine neden olabiliyor. Bu sebeple yollarda denetim ve kontrolün artırılması, ihtiyaçtan öte bir zorunluluk olarak dikkat çekiyor. Sosyal güvencesiz bir yaşam kabul edilemez.

10 günden az çalışan taksi şoförünün primini araç sahibi değil şoför ödüyor

6111 Sayılı Kanun’un 51.maddesi ile eklenen Ek 6 maddesine göre; 1 Mart 2011’den itibaren uygulanmak üzere, ticari taksi, dolmuş ve benzeri şehir içi toplu taşıma araçlarında çalışan kişilerin, bir veya birden fazla kişi yanında kısmi süreli iş sözleşmesiyle bir ay içinde 10 günden az çalışanlarına  primlerini kendilerinin ödemesi şartıyla, özel bir sigortalılık durumu sağlandığı görülüyor. Çalışanlar, 5510 Sayılı Kanuna göre hizmet akdi kapsamında sigortalı sayılabiliyor.

Sigortalı olmak için şoför nasıl başvuru yapabilecek?

Bu sigorta kapsamında yer almak isteyen kişi, SGK internet sitesinde mevcut olan:  “ Şehir İçi Toplu Taşıma Araçlarında Kısmi Süreli Çalışanlara Ait İşe Giriş Bildirgesi” ni, toplu taşıma aracının sahibinin bağlı olduğu meslek odası ya da meslek kooperatifine onaylatmalı.

Araç sahibi ve şoför arasındaki imzalanan kısmi süreli iş sözleşmesiyle birlikte, şoförlük mesleğini yaptığı Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü ya da merkezlerine başvurup işlemi başlatabiliyor. Ay içerisinde birden fazla toplu taşıma aracı sahibinin yanında çalışan ya da yeni bir toplu taşıma aracı sahibiyle çalışmaya başlayan kişinin, her bir araç sahibiyle yapılacak kısmi süreli iş sözleşmesinin SGK’ya bildirilmesi gerekiyor.

Bu sigortadan faydalanmak için şoförün; başka bir yerde 4/a (SSK) ve 4/b (Bağ-kur) veya  4/c ( Emekli Sandığı) kapsamında sigortalı olmayıp, SGK’dan emekli maaşı almaması ve 18 yaşını doldurması gibi bazı şartların yerine getirilmesi gerekiyor.

Aylık prim ödemesi şoförün cebinden çıkıyor

5510 Sayılı Kanun kapsamında gerekli şartların sağlanmasıyla sigortalılığı başlayanlara malullük, yaşlılık aylığı, ölüm halinde ise ölüm aylığı da bağlanıyor. Sigortalının kendisi ya da bakmakla yükümlü olduğu kişilere, Genel Sağlık Sigortası’ndan faydalanma hakkı da sağlanmış oluyor.

Ek-6 sigorta kapsamında sigortalının ödemesi gereken aylık prim tutarları ise alt ve üst sınırlardan belirleniyor. 2026 yılına göre hesaplama yapalım; asgari ücret üzerinden prime esas kazancını beyan eden sigortalının ödeyeceği aylık prim tutarı: Brüt asgari ücret yani 33.030,00 TL* % 33,5 = 11.065,05 TL ödeyecek.

Ek-6 kapsamındaki sigortalı yüzde 3 oranında işsizlik primini de ödeyerek işsizlik sigortasına tabi olmak isterse, ödemesi gereken aylık prim ücreti:33.030,00 TL * %36,5 = 12.065,95 TL oluyor.

“Mutfaktaki yangına” çare aranırken, yeni açıklanan yol, köprü ve ulaşım ücretleri de zamlandı. Taksi şoförü vatandaş, sosyal güvencesi olsun umuduyla 10 günden az çalıştığı yerde, her ay asgari 11 bin lira civarı primi nasıl ödeyecek?

Şoför vatandaşın, ticari taksi kazancından, aylık bu prim kadar belki birkaç katı kadar da gelir elde etse dahi ev kirasının büyükşehirlerde ortalama 45 bini geçtiği, çocuk da varsa okul gideri, evin elektrik, su, doğalgaz, internetine ayrıca çarşı, pazar masrafını da eklerseniz, bırakın aylık 11 bin lira civarı primi ödemeyi,  motorine zam gelen günümüzde taksiyi çalıştıracak benzine bile para kalmaz.

Kayıt dışılığı önlemek için yapılan uygulamalar güzel olabilir ancak taksi şoförünün de refah düzeyini artıracak, gelecek kaygısı olmadan yaşayabileceği ekonomik ve sosyal düzenlemelere de ihtiyaç yok mu?

Kim bilir evde bekleyen eşine, çocuğuna direksiyondaki nasırlı elleriyle, haftalık pazar alışverişini karşılamak için döner bu taksideki tekerlek. Her yolcunun bir hikâyesi var. Her adreste taksicinin umudu ise bir ekmekte saklı…