Şirket borçlarından ortak sorumlu mudur?
Av. Ege DEMİRALP
Bir limited veya anonim şirketten alacağınız bulunmasına rağmen şirket borcunu ödemiyorsa, alacağın doğrudan şirket ortağından tahsil edilip edilemeyeceği gündeme gelebilir.
Kural olarak şirket ortağı, şirketin borçlarından kişisel malvarlığıyla sorumlu değildir. Anonim şirket, borçlarından yalnızca kendi malvarlığıyla sorumludur. Pay sahiplerinin sorumluluğu ise taahhüt ettikleri sermaye payını şirkete ödemekle sınırlıdır. Limited şirketlerde de ortaklar, kural olarak şirket borçlarından sorumlu değildir. Şirket, borç ve yükümlülükleri nedeniyle kendi malvarlığıyla sorumludur.
Bu nedenle alacaklı, yalnızca borçlu şirketin ortağı olduğu gerekçesiyle ortağın taşınmazlarına, araçlarına veya banka hesaplarına haciz koyduramaz. Ortağın başka bir şirketteki payını devrederek satış bedeli elde etmiş olması da tek başına kişisel sorumluluk doğurmaz. Pay ortağın kişisel malvarlığına aitse, satış bedeli de kural olarak ortağa aittir.
Bununla birlikte, şirketin ayrı tüzel kişiliğinin alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla veya hakkın kötüye kullanılması niteliğinde kullanıldığı durumlar ayrıca değerlendirilebilir. Şirkete ait paraların ortağın kişisel hesabına aktarılması, şirket mallarının karşılıksız veya görünüşteki işlemlerle ortak üzerine geçirilmesi ya da şirket ile ortağın malvarlıklarının fiilen birbirine karışması bu kapsamda incelenebilir.
Yargıtay uygulamasında tüzel kişilik perdesinin aralanması istisnai bir yol olarak kabul edilmektedir. Yalnızca ortaklık ilişkisi, şirketler arasındaki organik bağ veya ortağın kişisel malvarlığına sahip olması yeterli değildir. Şirketin ayrı tüzel kişiliğinin dürüstlük kuralına aykırı biçimde kullanıldığının somut delillerle ortaya konulması gerekir.
Bu incelemede şirketin ticari defterleri, banka hesap hareketleri, ödeme belgeleri, faturalar, ortaklar cari hesapları ve malvarlığı devirlerine ilişkin kayıtlar önem taşır. Asıl araştırılması gereken, şirkete ait para veya malların hukuki bir sebep bulunmadan ortağın malvarlığına geçirilip geçirilmediğidir.
Ortak, şirket borcu için şahsen kefil olmuş, aval vermiş, garanti taahhüdünde bulunmuş veya borca birlikte katılmışsa sorumluluk bu hukuki işlemin kapsamına göre belirlenir. Bu durumda sorumluluk, yalnızca ortaklık sıfatından değil, ortağın ayrıca üstlendiği kişisel taahhütten doğar.
Kamu borçlarında ise özel hükümler bulunmaktadır. Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacaklarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir. Anonim şirket pay sahipleri ise yalnızca pay sahibi olmaları nedeniyle şirketin kamu borçlarından sorumlu değildir. Ancak yönetim kurulu üyeliği veya kanuni temsilcilik sıfatından kaynaklanan sorumluluk ayrıca değerlendirilir.
Sonuç olarak şirket borcundan dolayı ortağın kişisel malvarlığına başvurulması genel kural değil, kanundan, kişisel bir taahhütten veya tüzel kişiliğin kötüye kullanıldığını gösteren somut olaylardan doğabilecek istisnai bir durumdur.