Zengin nasıl daha zengin oldu?

Aklımda tamamen başka bir şey yazmak vardı ama grafiklere dalınca konu çok başka yerlere gitti.

Aklımdakiyle başlıyorum.

Hazır yeni yıl başlamış, pazartesi de sayısal olarak 2025’in son, veri seti olarak 2026’nın ilk enflasyon verisini göreceğiz. Yüzde 1’in altında bekleyenler var. AA’nın anketine göre, ekonomistler enflasyonun 2025’i yüzde 31'de, ForInvest Haber’e göre yüzde 30,96'da, Matriks Haber’e göre de yüzde 30,95’te kapatması bekleniyor.

Her hâlükârda TCMB’nin yüzde 31-33 aralığının altına inecek. Bu aralığın da Kasım ayında güncellendiğini biliyoruz.

Derdimiz enflasyon tabi ama burada geniş bir kesim olan ücretlilerin sıkıntıları öne çıkıyor ve yılın son “ana gündem”, “en çok konuşulan”, “flaş” konusu asgari ücret oldu. Son 10 yıldır olduğu gibi...

Asgari ücret 28 bin 75 TL olarak belirlendi. Tartışmaları da bol oldu. Aklımdaki ilk konu buydu.

Asgari ücretli oranının grafiklerine bakınca da neden bu kadar konuşulduğu net anlaşılıyor zaten.

DİSK-AR’ın her yıl yayımladığı Asgari Ücret Raporu’nu merakla beklerim. Asgari ücretli oranını güzel derleyen, nadir verileri sunarlar.

Bakalım o halde.

2004 yılından 2024’e en fazla asgari ücretin yüzde 20’sini aşacak kadar kazananların oranı yüzde 44’ten 48’e çıkmış. Arada da 2016 ve 2022’de oran yüzde 55’e de çıkmış.

2021’de ekonomi, ana akım medyada tartışılmaya başladığında, bazı nadir ekonomistler “asgari ücrete yakınsamaya” çokça dikkat çekiyordu. Değeri sonradan anlaşıldı. 

Grafikte asgari ücretin ortalama ücret haline geldiğinin tablolarından biri var.

Biraz da ortalama ücret görmek istersek de durumu şöyle açıklayalım:

Geçtiğimiz haftalarda kıymetli insan ve değerli piyasacı Üzeyir Doğan, CNBC-e’de katıldığı yayında “orta sınıf” gelirine yönelik değerlendirmelerde bulundu. Tartışmalar yoğunlaştı. Doğan, "orta sınıf artık ayda 400 bin ortalama kazanmalı" dedi.

Buna istinaden TÜİK’in Gelir Dağılımı İstatistikleri 2025 yılı verisinden, fertlerin esas işteki durumlarına göre yıllık ortalama esas iş gelirlerine baktık. Orta sınıfın ana temsilcisi "ücretli, maaşlı" gelirlerinin asgari ücrete oranını çıkarınca tablo çok yabancı gelmedi.

Geliyoruz zenginlere az kaldı.

Gelir dağılımında kim nereden para kazanmış peki?

Sıralı yüzde 20'lik gruplara göre yıllık eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri türlerinin dağılımında gayrimenkule bakınca, Excel’de hobi olarak grafiği derlediğimde, trend çok ilgimi çekmedi.

Gayrimenkul fiyatlarının dünyada “uçuk” bir hale geldiği ortamda, hele ki en üst gelir grubunun gelirlerinin dahi bu kadar düşmesi çok normal gözükmedi. Ancak, veri veridir. Buyurun siz de bakın.

Anlaşılan o ki maaş ve ücretliler de pastadan pay almış. Özellikle en alt gelir grubu payını büyütmüş görünüyor. 

Ancak farkı açan öyle bir grup var ki zirveleri zorlamış görünüyor: Menkul kıymet geliri!

TÜİK, menkul kıymet gelirini şu şekilde açıklıyor:

“Banka hesabından elde edilen faiz, finans kurumlarından veya sermaye şirketlerinden elde edilen temettü veya kâr payı vb. gelirlerdir. Menkul kıymet gelirlerinde, vergiler gelir elde edilmeden kaynaktan kesilmektedir. Ancak, menkul kıymet geliri elde eden hanehalkı fertlerinin, bu geliri elde etmek için, menkul kıymetlerin korunması ile ilgili sigorta, kiralık kasa, tahvil giderleri, vergi vb. giderler düşülerek, elde ettikleri net gelirler menkul kıymet geliri olarak kaydedilmiştir.”

Bu kesimde en üst gelir grubu pastasını hiç olmadığı kadar büyütürken, diğer gelir gruplarıyla da farkını çokça açmış.

Yatırım yapabilen bu süreçte “farkını” göstermiş. Bu kısım bu işin kayıt altında olanı, bunun bir de yastık altında olanı var.

Böyle grafikleri görünce de ister istemez akıllara “doom spending (kıyamet harcaması)” geliyor.

Bu şekilde kazanamayan ya da zaten yatırıma kaynak ayıramayan aşağıda farkları giderek kapanan katmanlar arasında kayboluyor.