Gül kokusunun peşinde, gül resimlerinin önünde…
Türkiye İş Bankası'nın Anadolu'yu sanatla buluşturan Anadolu Sergileri'nin yeni durağı Eğirdir'di. "Gül Mevsimi" sergisini gezerken çocukluğumuzun şarkılarını, romanlarını, eski filmlerini ve hafızamızdaki gül kokusunu da yeniden hatırladım.
Gül, belki de kültürümüzün en çok dolaşan misafiridir. Bir gün bir şiirde karşınıza çıkar, ertesi gün bir şarkıda... Sonra bir romanın sayfalarında, ardından bir ressamın tuvalinde... Aynı çiçek, binlerce farklı goncasıyla her sanat dalında yeniden açar.
Bazı kokular unutulur, bazıları ise kuşaklar boyunca insanın içinde yaşamaya devam eder; gül onlardan biridir. Çocukluğumuzun şarkılarında, eski bir Türk sanat müziği eserinin unutulmaz dizelerinde karşımıza çıkar. Bazen yalnızca annemizin mırıldandığı unutulmuş bir ninni, bazen bir aşkın ilk heyecanı, bazen de siyah beyaz bir filmin en unutulmaz sahnesidir.
Divan şiirinin en zarif benzetmelerinde Fuzûlî'nin bülbülüyle konuşur; Yunus Emre'nin dilinde yaratılmış güzelliğin simgesine dönüşür. Yahya Kemal'in İstanbul sabahlarına siner, Tanpınar'ın akan zamanına karışır.
Romanların arasında kurutulmuş bir yaprak gibi sessizce saklanır bazen. Bir mektubun içinde unutulmuştur belki... Ya da bir kitabın sayfaları arasında yıllarca beklemiştir. Biz fark etmesek de hafızamızın bir köşesinde hep tazedir.
Belki de bu yüzden Türkiye İş Bankası'nın Anadolu Sergileri kapsamında hazırlanan "Gül Mevsimi" seçkisini görmek üzere Eğirdir'e giderken aklımda yalnızca bir sergi yoktu. Gülün peşine düşülmüş zamansız bir kültür yolculuğu vardı.
Sanat Anadolu'ya yol alırken
Türkiye İş Bankası'nın yıllardır büyük bir titizlikle oluşturduğu sanat koleksiyonu bugün yalnızca müzelerin duvarlarında yaşamıyor. İş Sanat Anadolu Sergileri sayesinde Anadolu'nun şehir şehir dolaşan bir kültür yolculuğuna dönüşüyor.
Temmuz 2025'te Denizli'nin Çal ilçesinde başlayan bu yolculuk; Milas, Gelibolu, Antakya, Midyat, Edremit, İznik, Lüleburgaz, Amasra ve daha birçok kentten sonra bu kez Isparta'nın gül kokulu ilçesi Eğirdir'e ulaştı.
Bu fikir başlı başına çok kıymetli. Çünkü sanatı insanların ayağına götürüyor. Anadolu'nun herhangi bir kentinde yaşayan bir çocuk, bir öğretmen, bir çiftçi ya da emekli; İstanbul'a gitmeden, büyük bir müzeye girmeden Cumhuriyet Dönemi’nin önemli ressamlarıyla aynı salonda buluşabiliyor.
Sanatın gerçek anlamda demokratikleşmesi biraz da böyle bir şey.
Bir banka şubesinden içeri girince...
Eğirdir'e vardığımızda gölün üzerinden esen rüzgâr dalgaları hırçınlaştırmıştı. Oysa göllerin kendine özgü bir sessizliği vardır. İnsan konuşmasa da eksiklik hissetmez. Bu kez bizi rüzgârın sesi karşılıyordu. Uzakta gül bahçeleri... Yakında göl...
Ve tam ortasında Türkiye İş Bankası Eğirdir Şubesi...
Dışarıdan bakıldığında her gün yüzlerce insanın girip çıktığı sıradan bir banka şubesi... Üstelik bu şube, Eğirdir'in tarihî merkezinde; Hızır Bey Camii'nin karşısında… İçeri adım attığınızdaysa bambaşka bir dünya başlıyor.
Bankalar normalde rakamların evidir. O gün ise rakamların yerini renkler almıştı. Veznelerin bulunduğu salonda sessizlik bu kez para saymak için değil, resim seyretmek içindi. Kredilerin konuşulduğu masaların birkaç metre ötesinde Türk resminin ustaları ziyaretçilerini bekliyordu.
İçeri girer girmez insanı önce renkler, ardından hafızası karşılıyordu. Çünkü bazı sergiler gözle değil, hatıralarla geziliyor.
Her ressamın gülü başka açıyor
İbrahim Çallı...
İbrahim Safi...
Nazlı Ecevit...
Naci Kalmukoğlu...
Nimet Berdan...
Abdullah Meriçadalı...
Münip Özben...
Ve Cumhuriyet'in Yurt Gezileri kapsamında yolu Isparta'ya düşen Nurettin Ergüven...
Hepsi aynı çiçeğe bakıyor ama hiçbiri aynı gülü resmetmiyordu.
Çallı'nın gülleri ışıkla konuşuyordu.
İbrahim Safi'nin renklerinde dingin bir sabah serinliği vardı.
Nazlı Ecevit'in kompozisyonları bana eski İstanbul evlerinin ağırbaşlı zarafetini hatırlattı.
Naci Kalmukoğlu doğayı biraz daha coşkulu anlatıyordu.
Natürmortlarda ise Nimet Berdan, Abdullah Meriçadalı ve Münip Özben'in fırçaları aynı çiçeğin ne kadar farklı ruhlara bürünebildiğini gösteriyordu. Ergüven'in gözünden Eğirdir'e bakarken bugünün manzarasının içine geçmiş yüzyılın ışığı da karışıyordu.
Belki de sanatın en büyük mucizesi buydu. Aynı gül, her ressamın kalbinde yeniden açıyordu.
Sergiyi gezerken kulaklarımda eski şarkılar dolaşıyordu. Belki çocukluğumdan kalan bir melodi... Belki eski bir radyodan yükselen bir şarkı... Belki de çocukluğumuzun bahçelerinden bugüne kalan görünmez bir koku...
Sonra düşündüm:
Bazı tablolar okunuyor. Ve "Gül Mevsimi" bana tam da bunu hissettirdi.
Resimlerin ardındaki emek
Serginin görünen yüzü tuvallerdi. Görünmeyen yüzünde ise uzun bir hazırlık, titiz bir seçki ve büyük bir emek vardı.
İş Sanat Genel Müdürü Zuhal Üreten, Anadolu Sergileri'nin yalnızca eser taşıyan bir proje olmadığını; ortak kültürel mirasımızı doğduğu topraklarla yeniden buluşturan uzun soluklu bir kültür yolculuğu olduğunu anlattı.
Gerçekten de Eğirdir'de gördüğümüz her tablo, yalnızca koleksiyondan seçilmiş bir eser değil; doğru kentle, doğru hikâyeyle buluşturulmuş bilinçli bir küratoryal yaklaşımın parçasıydı.
Bu yolculuğun en özel anlarından biri ise eserleri, Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi Kurucu Küratörü Prof. Dr. Gül İrepoğlu ile birlikte gezmekti.
İrepoğlu yalnızca tabloları anlatmıyordu. Onların içine açılan görünmez kapıları da gösteriyordu. Bir ressamın neden o rengi seçtiğini... Bir kompozisyonun neden öyle kurulduğunu... Bir gülün neden yalnızca gül olmadığını... Onu dinledikçe resimler büyüyordu.
İyi küratörler yalnızca eser anlatmaz. Bakmayı öğretir. O gün Gül İrepoğlu'nun yaptığı da tam olarak buydu.
Boyaya bulanan küçük eller
Bir köşede ise ilçenin çocukları vardı. Boyalar... Fırçalar... Kâğıtlar... Küçük eller... Belki de serginin en güzel tablosu henüz duvarda değildi. Boyaya bulanan o küçücük parmaklardı. Belki de geleceğin ressamları ilk güllerini o gün çiziyorlardı.
Türkiye İş Bankası'nın Anadolu Sergileri'nin en değerli taraflarından biri de burada ortaya çıkıyor. Bu sergiler yalnızca geçmişi göstermiyor. Geleceği de yetiştiriyor. Çünkü sanat sevgisi müze duvarlarından çok çocukların merakında büyüyor.
Gülün hafızası
Eğirdir'de o gün yalnızca bir sergi gezmedim. Bir kentin kendini sanat aracılığıyla yeniden anlatışına da tanıklık ettim.
Gölün mavisini... Gül bahçelerinin kokusunu... Cumhuriyet'in ressamlarını... Çocukların heyecanını... Ve Anadolu'nun sanatla yeniden buluşmasını izledim. Bugüne kadar altı binden fazla sanatsevere ulaşan, ulusal ve uluslararası pek çok ödülle taçlanan Anadolu Sergileri'nin neden bu kadar değerli olduğunu orada bir kez daha gördüm. Çünkü sanat yalnızca büyük şehirlerde yaşadığında eksik kalıyor. Asıl anlamını doğduğu topraklara döndüğünde kazanıyor.
Eğirdir'den ayrılırken göl yine maviydi. Rüzgâr yine güllerin arasında esiyordu. Türkiye İş Bankası'nın Anadolu Sergileri ise yeni yolculuğuna hazırlanıyordu; sıradaki durak Erzurum Lalapaşa Şubesi olacaktı.
Ben ise yanıma yalnızca birkaç sergi notu almadım. Çocukluğumun şarkılarını... Eski romanların sayfaları arasındaki kurumuş gülleri... Siyah beyaz filmlerin unutulmuş sahnelerini... Ve insanın hafızasının bazen tek bir çiçeğin kokusuyla yeniden canlanabildiğini de götürdüm.
Çünkü bazı sergiler yalnızca resim göstermez. Bir ülkenin kültürünü gösterir. Bazıları ise daha fazlasını yapar. İnsanın çocukluğuna dokunur. Hafızasını tazeler.
Ve ayrılırken eline bir sergi kataloğu değil, görünmez bir gül kokusu bırakır.
