Dijital ürün pasaportu

Dr. S. Armağan VURDU
Dr. S. Armağan VURDU DEVR-İ ÂLEM

Yeşil ve dijital dönüşüm hedeflerine ulaşmak için çevrenin korunmasını ve insan hayatını olumlu yönde etkileyecek inovasyonlara ihtiyaç var. Bu kapsamda dikkat çeken uygulamalardan biri dijital ürün pasaportu. Dijital ürün pasaportu, bir ürünün tüm yaşam döngüsünü kapsayan dijital bir veri tabanı. Ürünün üretiminden son kullanıcıya ulaşmasına kadar tüm aşamaları ve bu aşamalarda kullanılan malzemeler, üretim süreçleri, menşei, atık yönetimi, çevresel ayak izi, kullanım talimatları gibi bilgiler bu pasaportta yer alıyor. Ürünlerin sürdürülebilirliğini ve süreçlerdeki şeffaflığı artırmak için kullanılan dijital ürün pasaportu, fiziksel ürünler için dijital bir ikiz veya kimlik olarak işlev görüyor. Bu sayede bir ürünle ilgili tüm bilgileri üretimden tüketime ve nihayetinde geri dönüşüme kadar izleyen ve saklayan kapsamlı bir veri kümesi sağlanmış oluyor. Dijital ürün pasaportuna QR kodları veya RFID etiketleri gibi dijital yollarla erişilebilmesi, değer zincirindeki paydaşların bu verilerle eş zamanlı olarak etkileşime girmesine olanak tanıyor. Ürünler için şeffaflık ve izlenebilirlik sağlayan özellikleri sayesinde bu uygulamanın döngüsel ekonomi hedefine ulaşma yolunda potansiyel bir araç olduğunu söyleyebiliriz.

Dijital ürün pasaportunun bazı önemli faydaları söz konusu. Örneğin dijital ürün pasaportları, üretimde kullanılan malzemeler ve süreçler ile ilgili detaylı bilgiler sunarak atıkların azaltılmasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte geri dönüştürülebilir ve sürdürülebilir malzemelerin kullanımını teşvik ederek çevresel sürdürebilirliğe katkı sağlayabilir. Diğer yandan ürünün çevre standartlarına ve yasalarına uygunluğu ile ilgili bilgilere kolayca erişilebildiği ve bu bilgiler doğrulanabildiği için mevzuata uyum süreçleri basitleştirebilir. Tüketiciler, ürünlerin çevresel etkilerine ve sürdürülebilirlik uygulamalarına dayalı olarak daha bilinçli satın alma kararları verebilirler. Bu sayede tüketici güveni ve sadakati artar. Dijital ürün pasaportu, maliyetlerden tasarruf etme, yeni iş modelleri geliştirme ve rekabet gücünü artırma gibi alanlarda ürün ve süreçleri iyileştirmeye yönelik olarak işletmelere büyük bir fırsat sunuyor.

Tüm potansiyeline rağmen, dijital ürün pasaportunun etkin biçimde uygulanması, teknoloji, veri gizliliği ve güvenliği gibi alanlarda çeşitli zorlukları da içeriyor. Ayrıca, hukuksal olarak dijital ürün pasaportlarının benimsenmesini ve uygulanmasını destekleyen yasal ve düzenleyici çerçeveler oluşturmak oldukça karmaşık bir konu. Bu alanda ilerleme sağlamak, farklı öncelikleri olan üreticiler, düzenleyiciler, tüketiciler ve geri dönüşümcüler gibi çok çeşitli paydaşlar arasında iş birliği yapılmasını gerektiriyor.

Dijital ürün pasaportu konseptinin tam potansiyeline ulaşması için kamu kuruluşları, endüstriyel işletmeler ve teknoloji sağlayıcıları arasında koordineli bir çaba sarfedilmesi şart. Bu süreçte veri paylaşımı için ortak standartlar ve protokoller geliştirilmesi, gizlilik ve güvenlik endişelerinin giderilmesi, tedarik zinciri boyunca sürdürülebilirlik ve şeffaflık kültürünün teşvik edilmesi gereklilikler arasında. Ayrıca, tüm paydaşları dijital ürün pasaportlarının yararları ve kullanımları hakkında bilgilendirmek için eğitim girişimlerine artan bir ihtiyaç söz konusu. Tüketici bilinçlendirme kampanyaları, dijital pasaportlu ürünlere olan talebi artırabilir ve şirketleri bu yenilikçi uygulamayı benimsemeye teşvik edebilir.

Döngüsel ekonomi uygulamalarında öncü konumda bulunan Avrupa Birliği (AB), sürdürülebilirlik ve dijital dönüşüm hedeflerinin bir parçası olarak Dijital ürün pasaportuna büyük önem veriyor. AB'nin bu konudaki tutumu, 2050 yılına kadar iklim-nötr olma hedefinin ortaya koyulduğu Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın temel direklerinden biri olan Döngüsel Ekonomi Eylem Planı'nda yer alıyor. Dijital ürün pasaportu, ürün sürdürülebilirliğini iyileştirerek, geri dönüşümü teşvik ederek ve atıkları azaltarak döngüsel bir ekonomiye geçişi kolaylaştıran çabaların bütünsel bir parçası olarak görülüyor.

AB ayrıca, tedarik zincirlerinin küresel yapısından kaynaklanan veri gizliliği endişeleri, teknolojik altyapı ihtiyacı ve uluslararası iş birliği gibi alanlarda dijital ürün pasaportunun önündeki zorlukların üstesinden gelmek için paydaşlarla istişarelerde bulunuyor. Bu nedenle dijital ürün pasaportlarının başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için güvenli veri koruma önlemleri, teknik standartlar ve uluslararası ortaklıklar önemli gündem maddeleri arasında yer alıyor.

Bu noktada, dijital ürün pasaportunun sektörlere sağlayacağı önemli faydalar bulunuyor. Örneğin, bir tekstil firması dijital ürün pasaportu kullanarak ürünlerinin üretim sürecini ve kullanılan malzemeleri şeffaf hale getirebilir. Bu sayede, bir yandan tüketicilerin firmaya olan güveni artarken, diğer yandan firmanın daha sürdürülebilir bir imaj edinmesi sağlanır. Bir gıda firması, dijital ürün pasaportu kullanarak ürünlerinin menşei ve gıda güvenliği bilgilerinin takip edilmesini sağlayabilir. Bu durum, sahtecilik yapılmasını önleyerek ürünlerin güvenilirliğini artırır. Bir elektronik cihaz firması, dijital ürün pasaportu kullanarak ürünlerinin geri dönüşümünü kolaylaştırabilir. Böylelikle firmanın atık miktarı azalırken çevreye olan olumsuz etki de azaltılmış olur.

Nihayetinde, dijital ürün pasaportu, daha sürdürülebilir ve şeffaf bir küresel ekonomiye doğru atılmış öncü ve önemli bir adımı temsil ediyor. Uygulaması zor olsa da çevresel sürdürülebilirlik, ekonomik verimlilik ve tüketicinin korunması açısından potansiyel faydaları çok büyük. Teknoloji geliştikçe ve paydaş iş birliği güçlendikçe, dijital ürün pasaportu, döngüsel bir ekonomiyi teşvik etmeye yönelik küresel çabaların çok önemli bir unsuru haline gelebilir.

 

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Strateji hakkında 19 Şubat 2024